historia ulicy Senatorskiej - Śródmieście Północne

Baczyńskiego, Bagno, pl.Bankowy, Bednarska, Bielańska, Boduena, Bracka, Canaletta, Chmielna, Corraziego, Czackiego, Daniłowiczowska, pl.Defilad, Dowcip, Dynasy, Elektoralna, Fredry, Gałczyńskiego, Gamerskiego, Graniczna, Grzybowska, pl.Grzybowski, Hipoteczna, skwer Hoovera, al.Jana Pawła II (strona wschodnia), Jasna, Al.Jerozolimskie (strona północna), Karasia, Karowa, Kopernika, Kozia, Krakowskie Przedmieście, Kredytowa, Królewska, Krywulta, Kubusia Puchatka, Małachowskiego, Mariańska (po obu stronach Świętokrzyskiej, Marszałkowska, Pl.Mirowski, Mazowiecka, Moliera, Moniuszki, Niecała, Niżyńskiego, Nowy Przejazd, Nowy Świat, Oboźna, Okólnik, Ordynacka, Orla, Ossolińskich, Pańska, Piłsudskiego, Plater, pl.Powstańców Warszawy, Próżna, Przechodnia, Przeskok, Przybosia, Ptasia, Rysia, Senatorska, Sewerynów, Sienkiewicza, Sienna, Smolna, al."Solidarności", Sosnowa, Szkolna, Szpitalna, Śliska (nr 3-9), Świętokrzyska, Tamka (od Kopernika do Pałacu Ostrogskich nr 40, 43-49), pl.Teatralny, Tłomackie, Traugutta, Trębacka, Tuwima, Twarda, Warecka, skwer Wiecheckiego, Widok, Wierzbowa, Zgoda, Zielna, Zimna, Złota, pl.Żelaznej Bramy.

historia ulicy

historia kościoła św. Antoniego

Historia ulicy Senatorskiej według Eugeniusza Szwankowskiego (1970 r.): Ulica idąca od Podwala przez pl. Teatralny do pl. Dzierżyńskiego¹⁾. Był to jeden z najstarszych traktów biegnących od miasta Starej Warszawy w kierunku południowo-zachodnim do Krakowa; zaczynał się od bramy Krakowskiej. W XV w. został zabudowany pomiędzy bramą Krakowską i ul. Miodową drewnianymi domami mieszczan; na początku XVI w. oprócz domów budowano browary i słodownie. Po obu stronach ulicy rozciągały się ogrody, nazywano ją wówczas Kozią, od gruntów należących do mieszczanina Kozła. Ok. połowy XVI w. pojawiają się pierwsze dwory szlachty i duchownych, od których ulica otrzymała w XVII w. nazwę Senatorskiej., m. in. libertowany (tzn. zwolniony od dawania kwatery dostojnikom) w 1564 dwór Jędrzeja Leszczyńskiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego (późn. nr 472) i dwór usytuowany przy Podwalu, S. i Miodowej, dar Anny Jagiellonki dla kanclerza Lwa Sapiehy. W 1593 biskup Wojciech Baranowski rozpoczął budowę pałacu, który od 1613 stał się siedzibą prymasów. Pałac otoczony murem miał w pobliżu domy dla prałatów, służby i mieszczan podlegających władzy prymasa. Usypany w 1621 wał objął całą ulicę, ale u jej wylotu nie zostawił wjazdu. Reformaci otrzymali od Zygmunta III obszerny grunt przy S. zwany „Na Piasku" albo „Obóz królewski", na którym wznieśli w l. 1623-1634 drewniany kościół i klasztor. Część ulicy, przy której stał kościół, nazwano Reformacką. W połowie XVII w. przy S. stało już 11 dworów magnackich, przeważnie drewnianych, z obszernymi dziedzińcami i zabudowaniami gospodarczymi. Zabudowa S. została zniszczona w latach „potopu szwedzkiego" 1655-1657. W l. 1671-1676 wystawiono murowany barokowy kościół Reformatów. W l. 1692-1695 na miejscu dzisiejszego pl. Teatralnego wzniesiono staraniem królowej Marii Kazimiery Sobieskiej obszerny gmach z licznymi sklepami, kaplicą, zajazdem i wielkim dziedzińcem. Gmach ten, projektowany przez arch. Tylmana z Gameren, nazwano Marywilem. W 1744 Marywil przeszedł na własność kanoniczek, które w jednym skrzydle gmachu urządziły dla siebie klasztor. Ok. 1722 po drugiej stronie S., naprzeciw Marywilu, wzniesiono niewielki, barokowy kościół i klasztor Jezuitów. Na miejscu zniszczonych dworów wybudowano pałace. W 1714 na miejscu dworu Kazanowskich (późn. nr 40) marszałek Wandalin Mniszech wzniósł pałac z ozdobną bramą, przed nim wystawił w 1731 zachowaną do dziś figurę Św. Jana Nepomucena. Usytuowany naprzeciw siedziby Mniszchów pałac Potockich został przebudowany w 1726 przez Augusta II dla Anusi Orzelskiej i otrzymał nazwę Błękitnego. W 1725 wystawiono pałac Ludwiki Marii Bielińskiej (późn. nr 14), przebudowany w 1785 przez arch. Dominika Merliniego dla Jabłonowskich. Obok stanął po jednej stronie pałac Flemingów, a po drugiej niewielki pałac należący później do bankiera Piotra Blanka. Usytuowany obok Marywilu pałac Pociejów został w 1785 przebudowany na targowisko, gdzie handlem starzyzną zajmowali się głównie Żydzi. W tym czasie S. i sąsiadujące ulice stały się głównym skupieniem ludności żydowskiej w Warszawie, zamieszkałej również i w Marywilu oraz na Gołubskiem, obszernej posesji przy rogu S. (nr 22) i Bielańskiej. W l. 1777-1786 rozbudowany został pałac Prymasowski (arch. E. Schroeger, a późn. S. B. Zug), a naprzeciw niego kanclerz Jacek Małachowski wybudował w 1788 niewielki pałac (pod nr 8, arch. S. B. Zug). W końcu XVIII w. przy S. było 9 pałaców, 9 kamienic i 6 domów, a ogólna liczba zamieszkałej tu ludności dochodziła do 2900, w tym przeszło połowa Żydów. Już w końcu XVIII w. zaczęto niektóre pałace przy S. przebudowywać na kamienice, jak np. pałac Flemingów na kamienicę ze sklepami kupca Klemensa Berneaux. W l. 1812-1815 przebudowano pałac Błękitny dla Zamoyskich (arch. F. A. Lessel), a w pałacu Prymasowskim umieszczono Komisję Rządową Wojny. W 1808 zlikwidowano targowisko Pociejów, urządzając na jego miejscu plac. W 1817 pałac Jabłonowskich przebudowano na ratusz. W 1819 w przebudowanym w stylu klasycystycznym kościele i klasztorze św. Andrzeja (arch. P. Aigner) umieszczono kanoniczki, przeniesione z rozbudowanego jednocześnie przez tegoż architekta Marywilu. W 1821 przy rogu S. i Wierzbowej wzniesiono kamienicę Petyskusa (arch. P. Aigner). W 1825 rozebrano Marywil tworząc na jego miejscu plac i wznosząc w l. 1825-1832 gmach Teatru Wielkiego (arch. A. Corazzi). W 1827 przy rogu Bielańskiej i S. (nr 22) wybudowano okazałą kamienicę, ozdobioną portykiem kolumnowym (arch. A. Corazzi). W 1829 przebudowano pałac Mniszcha na Resursę Kupiecką (arch. A. Schuch). W ten sposób architektura S. została w znacznej mierze zmieniona w czasach Królestwa Kongresowego, a liczba kamienic przy tej ulicy wzrosła do ok. 20. W 1863 spłonął ratusz podpalony przez powstańców; odbudowano go w l. 1864-1869. W 1873 istniał na S. bruk żelazny, w l. 1893-1896 wybrukowano S. kostką porfirową. Na przełomie XIX i XX w. przy S. wybudowano parę kamienic o fasadach secesyjnych (m. in. pod nr 6). W 1909 na terenie należącym ongiś do reformatów usytuowano galerię Maksymiliana Luksemburga (pod nr 29, arch. C. Przybylski) stanowiącą przejście do Niecałej. W l.1919-1929 w galerii w podziemiu mieścił się słynny teatrzyk „Qui Pro Quo", a w latach trzydziestych - Teatr Kameralny Karola Adwentowicza. W 20-leciu międzywojennym pałac Prymasowski odrestaurowano na siedzibę Min. Rolnictwa²⁾. W 1943 - 12 VIII - na rogu S. i Miodowej dywersyjne oddziały AK dokonały udanego zamachu zbrojnego na transport pieniędzy okupacyjnego Banku Emisyjnego, tzw. akcja „Góral". W 1944 - 4 VIII - w szpitalu Maltańskim, który mieścił się od września 1939 w dawnym pałacu Mniszchów Niemcy wymordowali rannych i personel szpitala. Na S. miały miejsce w czasie okupacji liczne egzekucje, m. in. na terenie domów nr nr 6, 29/31, 33, 42 (znajdują się tam dziś tablice pamiątkowe). W 1944 zabudowa ulicy została prawie całkowicie zniszczona. Powojenna odbudowa 1948-1961 objęła kamienice od pl. Zamkowego do Miodowej po stronie nieparzystej, pałac Prymasowski po stronie parzystej, domy między Miodową i Daniłowiczowską, kościół św. Antoniego oraz pałace: Blanka, Zamoyskich i Mniszchów. Zrezygnowano z odbudowy ratusza, kościoła Kanoniczek i kamienicy corazziańskiej przy zbiegu S. i Bielańskiej oraz galerii Luksemburga, rozbierając pozostałe mury tych budowli. Pomiędzy Bielańską i pl. Dzierżyńskiego wybudowano domy mieszkalne o nowej i obcej dla dawnej zabudowy ulicy architekturze. Miejsce dawnego ratusza zajął pomnik Bohaterów Warszawy 1939-1945, zwany „Nike" ³⁾, a w pobliżu Bielańskiej wzniesiono nowe osiedle mieszkaniowe wieżowców „Plac Teatralny". 1) plac Dzierżyńskiego to dzisiejszy plac Bankowy 2) przez wiele lat po wojnie w gmachu pałacu Prymasowskiego mieścił się Urząd Stanu Cywilnego, obecnie siedziba m.in. Zjednoczonych Przedsiębiorstw Rozrywkowych (estrada, branża hazardowa) i radia "Eska". 3) W związku z odbudową Pałacu Jabłonowskich pomnik NIKE umieszczono 15 grudnia 1997 roku na nowym cokole przy Trasie W-Z.

	Kościół św. Antoniego z Padwy, dawniej OO.Reformatów ufundowany w 1611 r. przez Zygmunta III dla uczczenia zdobycia Smoleńska (jako kościół drewniany). W obecnym kształcie - wraz ze sklepionymi krużgankami od 1730 do 1781 kiedy zakończono budowę półowalnej kaplicy cmentarnej. Zniszczony w czasie ostatniej wojny odbudowywany przez reformatów od 1949 roku. Jest to pierwszy barokowy kościół w Warszawie projektowany prawdopodobnie przez Józefa Bellottiego. Historia kościoła na sąsiedniej stronie
	anonse z przewodnika warszawskiego 1912 r.