|
Jak pisze J.Zieliński -
Jedyna stosunkowo dobrze zachowana kamienica spośród
niegdyś licznych domów autorstwa H. Marconiego, należy
do najbardziej reprezentacyjnych w jego dorobku i
wyróżnia się bogatą, zharmonizowaną artykulacją fasady,
łączącej motywy neorenesansowe i klasycystyczne.
Wyjątkowy w tym okresie przykład obfitej dekoracji
przejazdu bramnego.
Budowę rozpoczęto przed
1680, po rozbiórce drewnianego dworu Aleksandra L.
Radziwiłła, dla Michała Kazimierza Radziwiłła (założono
tylko fundamenty) i ukończono ok. 1690 dla arcybiskupa
gnieźnieńskiego Michała Radziejowskiego, przypuszczalnie
wg proj. Tylmana van Gameren. Piętrowy korpus główny na
rzucie prostokąta usytuowany był z dala od ulicy, o
której nie dochodziły także wolno stojące oficyny
boczne, ujmujące dziedziniec przedni. Pałac zawierał
pośrodku sień i salon oraz dużą salę na piętrze onad
nimi. Za pałacem znajdował się regularny, geometryczny
ogród. W 1705, po śmierci prymasa, posesja przeszła w
ręce Towiańskich i Prażmowkich, a w 1712 stała się
własnością Adama Sieniawskiego, wojewody bełskiego oraz
starosty lwowskiego i rohatyńskiego.
W 1. 1713-21 Sieniawski przebudował pałac w formach
dojrzałego baroku. W 1729 rozpoczęto niewielką
modernizację pałacu dla Marii Zofii Sieniawskiej, córki
Adama i Elżbiety z Lubomirskich, obejmującą m.in.
niektóre pokoje oraz nowy dach, być może ozdobiony już
wtedy brązowymi figurami na alkierzach. W 1732 pałac
sprzedano bankierowi Piotrowi Riaucourowi, a ten w
następnym roku odstąpił go Janowi Ansgaremu Czapskiemu
wojewodzie chełmińskiemu. Po śmierci tego ostatniego
(1742) nieruchomość drogą cesji rodzinnych przeszła w
ręce Tomasza Czapskiego, starosty knyszyńskiego.
W l. 1752-65 prowadzono prace restauratorskie, podczas
których na bramie przedniej ustawiono zachowane do dziś
kamienne orły oraz cztery figury alegoryczne
przedstawiające pory roku. Dwa lata po śmierci T.
Czapskiego (1784) kolejny właściciel - Stanisław
Małachowski, marszałek Sejmu Czteroletniego i
referendarz wielki koronny -rozpoczął trwające rok
prace, podczas których w stylu klasycystycznym
przekształcono wnętrza pałacu oraz wystawiono nowe
oficyny wraz z kordegardami i bramą przednią (proj. Jan
Ch. Kamsetzer), zachowując na niej stare rzeźby orłów.
Od 1810 pałac należał do Marii Urszuli z Radziwiłłów,
żony Wincentego Krasińskiego. Po 1815 Krasiński wystawił
nowe skrzydła boczne na miejscu stajen i wozowni. Ogród,
który jeszcze w 1822 miał układ krajobrazowy z siecią
krętych ścieżek, przekształcono przed 1829, tworząc w
jego centrum wielki gazon w formie elipsy.
W latach 1851-52 wg proj. Henryka Marconiego wydłużono o
trzy osie ku wschodowi alkierze frontowe, uzyskując nowe
wnętrza dla pomieszczenia bogatych zbiorów malarstwa,
zabytkowej broni i biblioteki, obniżono dach oraz
usunięto posągi i attykę, na frontonach zaś ustawiono
nowe popiersia. Po śmierci W. Krasińskiego (1858) pałac
przechodził w ręce kolejnych ordynatów z tego rodu. W
1867 podczas przebijania nowej ulicy Berga (obecnie ul.
Traugutta) podwyższono do wysokości alkierzy elewację
południową od strony tej przecznicy, wprowadzając detal
identyczny jak od strony fasady, medaliony z wizerunkami
wybitnych uczonych i literatów oraz dostawiając ganek z
wejściem do biblioteki. Lico elewacji tego pawiloniku
znalazło się w jednej linii z prętowym ogrodzeniem
przyulicznym. W 1868 ślepą ścianę szczytową
dwukondygnacyjnej bocznej oficyny południowej wychodzącą
na ul. Berga przekształcono na elewację powtarzającą
formy stylowe innych partii tego gmachu, wnętrza zaś
przerobiono na sklepy i mieszkania.
W 1872 Krasińscy dokupili sąsiednią posesję [7], której
zaplecze gospodarczo-ogrodowe obsługiwało odtąd także
pałac. Zapewne w 1. 1880-81 korpus główny i oficyny
zostały poddane gruntownemu remontowi pod kierunkiem
Wincentego Rakiewicza i Juliana Ankiewicza. Dekorację i
umeblowanie niektórych pokojów zmieniono na podstawie
projektów Jana Kacpra Heuricha (przed 1887) i Stefana
Szyllera.
Od 1887 w pałacu zamieszkiwali przedstawiciele rodu
Raczyńskich, z których Edward junior stał się od 1909
właścicielem nieruchomości i pozostał nim do czasów II
wojny światowej. W 1928 bibliotekę liczącą 77 tyś dzieł
wraz z ok. 300 obrazami przeniesiono do nowego gmachu
przy ul. Okólnik, gdzie uległa w 1944 całkowitemu
zniszczeniu podpalona przez Niemców. We wrześniu 1939
spłonął od bomb korpus główny wraz z większością
pozostałej w pałacu części kolekcji malarstwa, liczącej
ponad 300 obrazów, oficyny zaś Niemcy podpalili w 1944.
Pożar przetrwały mury magistralne wraz z tynkami i
dekoracją, natomiast wnętrza uległy całkowitemu
zniszczeniu. Odbudowę w l. 1948-56 na potrzeby Akademii
Sztuk Pięknych przeprowadzono wg proj. Stanisława
Brukalskiego, który zamierzał przywrócić pałacowi wygląd
z połowy XVIII w., jednak w trakcie realizacji dokonano
wielu korekt, mających na celu obniżenie kosztów.
W l. 1949 i 1951 ukończono odbudowę oficyn bocznych, z
których północna otrzymała od strony północnej nową
elewację. Na początku lat 50. odremontowano pawilon
Oranżerii, który następnie rozebrano w 1966 (!),
urządzając na jego miejscu skwer, bezsensownie
wydzielony z terenu uczelni. W 1959 ukończono remont
ogrodzenia frontowego. Nowym elementem stał się brązowy
konny posąg weneckiego kondotiera Bartolomea Colleoniego.
Jest to kopia rzeźby z pomnika wzniesionego w 1. 1481-94
obok kościoła Santi Giovanni e Paolo (San Zanipolo) w
Wenecji - dzieła Andrea del Yerrocchia (posąg) i
Alessandra Leopardiego (cokół i kierownictwo robót).
Ufundowana w 1913 i odlana w Museo Nazionale w Neapolu,
zasiliła szczecińską kolekcję replik słynnych rzeźb,
wystawianą w tamtejszym Muzeum Miejskim. Podarowana
przez Szczecin Warszawie w 1948, ustawiona na obecnym
miejscu ok. 1957 r.
|
 |
W oficynie
pałacu mieszkał Fryderyk Chopin.
Na II piętrze budynku ASP (Wydział Grafiki)
znajduje się salonik Chopinów. Jest to część
mieszkania gdzie artysta mieszkał wraz z
rodzicami od kwietnia 1827 roku.
Salonik odtworzono w 1960 roku na podstawie
rysunku przyjaciela kompozytora - Antoniego
Kolberga. |
|
