|
 |
|
Baczyńskiego,
Bagno, Pl.Bankowy,
Bednarska, Bielańska, Boduena, Bracka, Canaletta, Chmielna, Corraziego,
Czackiego, Daniłowiczowska, Pl.Defilad, Dowcip, Dynasy,
Elektoralna, Fredry, Gałczyńskiego, Gamerskiego,
Graniczna, Grzybowska, Pl.Grzybowski, Hipoteczna, skwer
Hoovera, Jana Pawła II (strona wschodnia), Jasna,
Al.Jerozolimskie (strona północna), Karasia, Karowa,
Kopernika, Kozia,
Krakowskie Przedmieście, Kredytowa,
Królewska, Krywulta, Kubusia Puchatka, Małachowskiego,
Mariańska (po obu stronach Świętokrzyskiej,
Marszałkowska, Pl.Mirowski, Mazowiecka, Moliera,
Moniuszki,
Niecała, Niżyńskiego, Nowy Przejazd,
Nowy
Świat, Oboźna, Okólnik, Ordynacka, Orla, Ossolińskich,
Pańska, Piłsudskiego, Plater, Pl.Powstańców Warszawy,
Próżna, Przechodnia, Przeskok, Przybosia, Ptasia, Rysia,
Senatorska, Sewerynów, Sienkiewicza, Sienna, Smolna,
Al.Solidarności, Sosnowa, Szkolna, Szpitalna, Śliska (nr
3-9), Świętokrzyska, Tamka (od Kopernika do Pałacu
Ostrogskich nr 40, 43-49), Pl.Teatralny, Tłomackie,
Traugutta, Trębacka, Tuwima, Twarda, Warecka, skwer
Wiecheckiego, Widok, Wierzbowa, Zgoda, Zielna, Zimna,
Złota, Pl.Żelaznej Bramy. |
|
 |
historia
ulicy |
|
|
|
Historia ulicy wg.
Eugeniusza Szwankowskiego wyd.1970: Ulica
biegnąca od ul. Marchlewskiego (obecnie Jana
Pawła II) do Krajowej Rady Narodowej (obecnie
znowu Twarda). Dawna droga narolna idąca przez
ogród zwany Chmielnikiem, stanowiący własność
książąt mazowieckich; stąd nazwa ulicy. W
połowie XVIII w. była wąską, ale regularną ulicą
sięgającą od Nowego Światu do Szpitalnej, dalej
biegła jako droga aż do obecnej ul. Karolkowej.
Ok. 1770 geometra Maciej Deutsch uregulował bieg
ulicy od Szpitalnej aż do Twardej (KRN).
W latach 1766-1784 Chmielna zabudowana została 4
domami murowanymi, 40 drewnianymi dworkami i
domami, za którymi ciągnął się pas sadów. Przy
Ch. czynne były dwie cegielnie; wybrukowana
została w tym okresie na długości ok. 200 m. Ok.
1790 przy rogu Ch. i Brackiej wzniesiono
pierwszy cyrk warszawski zwany Szczwalnią lub
Hecą, który przetrwał do połowy XIX w.
W końcu XVIII i w pierwszych dziesiątkach XIX w. na Ch.,
w odróżnieniu od wielu dzielnic Warszawy,
panował zastój budowlany; zaczęła się ona
zabudowywać dopiero w związku z rozwojem
południowych dzielnic miasta: w 1835 wybudowano
kamienicę pod nr 1576 (późn. 19, arch. A.
Corazzi); w latach 1840-1843 radca stanu Jan
Mitkiewicz wybudował pod nr 53 za ul. Wielką dom
neogotycki na kształt zamku angielskiego (arch.
A. Gołoński), mieściła się tam następnie
dyrekcja Komory Celnej. Późniejsza zabudowa Ch.
wiąże się z przeprowadzoną w latach 1844-1846
koleją Warszawsko-Wiedeńską; po stronie
nieparzystej za Marszałkowską wznoszone były
magazyny, warsztaty i parowozownia. Budynki
kolejowe rozbudowywano wzdłuż Ch. do schyłku XIX
w., sięgały one wtedy do końca ulicy. Po drugiej
stronie, naprzeciw, wybudowano szkołę kolejową.
Po 1875 Ch. między N. Światem i Marszałkowską
stała się ulicą lokali rozrywkowych, przede
wszystkim teatrzyków ogródkowych: w 1. 1877-1894
pod obecnym nr 9 mieścił się teatrzyk „Belle-Vue",
a następnie teatrzyki „Odeon", „Fantazja" i „Jardin
d'Hiver" W latach 1894 i 1895 w podwórzu
kamienicy pod obecnym nr 5 wybudowano pawilon o
okazałej elewacji (arch. S. Szyller), do dziś
zachowany. Od końca XIX w. Ch. ma charakter
ulicy handlowej, o niewielkich, ale licznych
sklepach.
W okresie 1918-1939 pod nr 9 na miejscu
teatrzyków znajdowało się popularne kino
„Pałace". Później, w pobliżu Marszałkowskiej
wybudowano kino „Atlantic". W latach 1920/1921
na dawnym terenie Komory Celnej stanął
tymczasowy dworzec Warszawa-Główna (arch. arch.
T. Zieliński i M. Bystydzieński). W okresie
międzywojennym kroniki policyjne odnotowały Ch.
jako jedną z najbardziej nieobyczajnych ulic
Warszawy. W 1944 zabudowa została w większości
wypalona. W 1950 część Ch. od N. Światu do
Marszałkowskiej otrzymała nazwę ul.
Rutkowskiego. W związku z usytuowaniem Pałacu
Kultury i Nauki Ch. została oddzielona od ul.
Rutkowskiego placem Defilad. Pod obecnym nr 73
wybudowano siedzibę Biura Projektów i
Przedsiębiorstwa Elektryfikacji Kolei. Do 1969
były tu pozostałości dawnej zabudowy i puste
tereny. |
|
Historię ulicy znakomicie
uzupełnia Jarosław Zielińskie w t. 2 Atlasu
Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy
czytamy: ... Duże
zniszczenia zachodniego odcinka Chmielnej
spowodowane zostały w 1939 r. przez ciężkie
bombardowania rejonu Dworca Głównego. Na odcinku
wschodnim uległa wtedy zagładzie tylko kamienica
Malinowskiego (nr 2). W 1944 kolejne szkody
wywołał bezpośredni ostrzał artyleryjski domów
na zapleczu dworca i w rejonie Żelaznej,
prowadzony przez Niemców od strony Alej
Jerozolimskich. Po upadku powstania okupanci
spalili niemal w całości część ulicy pomiędzy
marszałkowską, a Żelazną. Na odcinku wschodnim
oraz na zachód od ul. Żelaznej ocalała w
przybliżeniu połowa budynków.
W
1946 Pogotowie Budowlane BOŚ dokonało masowych
rozbiórek domów położonych na zachód od ul.
Marszałkowskiej, pozostawiając tylko kilkanaście
najmniej zniszczonych kamienic. Zasiedlona
niemal zaraz po wyzwoleniu wschodnia część ulicy
wbrew usiłowaniom władz komunistycznych
odrodziła się częściowo w przedwojennym
kształcie, skupiając wiele starych firm
konfekcyjnych i obuwniczych, które przetrwały tu
do chwili obecnej. Kamienicznicy zdołali
odbudować wiele domów, zanim nie zostały one
zagrabione przez reżim. I tu jednak BOŚ zdążył
dokonać licznych wyłomów w zabudowie (nr 10-14,
15, 23, 31), wyburzając zachowane fasady. W
następnych latach rozebrano przeznaczone
początkowo do odbudowy kamienice w pobliżu
Marszałkowskiej, w tym unikatowy dorn
Borkowskiego (nr 40) o „florenckich" elewacjach,
wcześniej zabezpieczony i pokryty nowym dachem,
a ponadto położoną na drugim narożniku kamienicę
nr 39 oraz sąsiednie: nr 33, 35 i 37. Do lat 60.
dotrwały w tym rejonie uprzednio wyremontowano
domy nr 32 i 36. Inne kamienice na wschodnim
odcinku Chmielnej, przemianowanej w owym czasie
na ul. Rutkowskiego, odbudowywano i remontowano,
niszcząc lub zmieniając oryginalny wystrój z XIX
w. W części zachodniej stopniowo unicestwiono
większość ocalałej i wyremontowanej zabudowy; w
latach 50. i 60.: magazyn kolejowy autorstwa
Dietricha, niemal wszystkie pozostałe ocalałe
zabudowania PKP, a także kamienice nr 57, 59,
104 oraz drewniany dom na posesji nr 132. Ok.
1970 rozebrano XIX wieczne kamienice: nr 81, 83,
89 i 138, wcześniej umyślnie zdewastowane,
pozbawione tynków i detalu. W czasie budowy
Dworca Centralnego, ok. 1973 wyburzono zachowane
skrzydło gmachu Szkoły Kolejowej. |
|
|
|
|
